• Қоғам
  • 30 Қараша, 2021

АТА САЛТ - ҚҰНАРЫМ

Бердалы ОСПАН

ҚАЗАҚТАР ТОЙ-ТОМАЛАҚҚА КІМДЕРДІ ШАҚЫРМАҒАН

Қазақ халқының баяғыдан қонақжай ұлт екені белгілі. Байырғы кезде кез келген қазақ алыс жолға шыққанда өзімен бірге азық алып жүрмейтін болған. Себебі жолай кездес-кен ауылдарда жолаушыны құдайы қонақ деп қарсы алып күту Ұлы дала иелерінің бұлжымас заңы.

ХІХ ғасырда қазақ даласында болған поляк Адольф Янушкевич қазақ қонақжайлылығына таң қалып: «Егер қазақтарды экватор бойымен орналас-тырса, онда жер шарын тегін айналып өтуге болады» деп жазып кеткен.

Қазақ қонақжайлығы

 

Белгілі жазушы Герольд Бельгер «Қазақтың қонағы қанша» деген жазбасында: «Қазақтардың қонақжайлылығы туралы байырғы кездерден жазылған. Қазақтар керемет ұлт. Әкем қазақтың осы салтына әрдайым таңданып отыратын. Соғыс және соғыстан кейінгі жылдары, фельдшер болған менің әкем  Ыбырай, Көктерек, Мектеп, Жаңа-жол, Қаратал, Алқа-ағаш атты қазақ ауылдары және Козловка және Карачок атты екі орыс поселкесі аймағына қызмет көрсетті.

Міне, әкем аты аталған қазақ ауылдарының қайсысына барса да оның алдына – тұщытылған, тұздалған май, айран, құрт, ірімшік, табанан немесе майға қуырылған бидай, тары, шай сияқты тағамдарды алдына қойып, жаратқанның жеткізгені деп сый-сияпат көрсетілетін.

Басқа послекелерге барарда әкем жалғыз өзі тамақтанатынын білгендіктен үйден – бір үзім нан, пияз, жұмыртқа, тұз алып кететін. Себебі жер аударылып келген фельдшерге ешкім бір тостақ су да ұсынбайтын. Міне, айырмашылық осындай болатын».

Үйге қонақ түссе қазақ үшін одан асқан бақыт, одан асқан абырой жоқ. Сонда да сирек те болса қазақтар кейбір адамдарды өз салтанаттарына шақырғысы келмейтін кездер де болады. Бұндай жағдайлар сәби дүниеге келіп, шілдехана тойы өткізілгенде, үйлену тойы немесе ұзату тойы барысында, тағы басқа да салтанатты іс-шараларда орын алып отырған.

 

Қонақтар және ырым

 

Бұл жұрттың бәріне белгілі қағида болған. Әрі бұл жағдайды шақырылмайтын адамдардың өздері де білген. Олар кімдер еді? Баласы жоқтар. Қазақ ондайларды «Қубас» деп атаған.

«Қазақтар өте балажан халық» – қазақтар өздері туралы осылай дейді. Бұл шынында да солай. Әр қазаққа баладан артық қуаныш жоқ. Сондықтан да қазақтар байырғы заманнан көп балалы жанұя болғанды қалайды.

«Қазақ тұрмыс-салты» атты зерттеу кітап жазған ғалым Ш.Тоқтабай мынадай тұжырым жасайды: «Қазақтар балаларын түрлі қауіп-қатерден, ауру-сырқаудан сақтауға тырысып түрлі ырым-сенімдерге мойын бұрады. Мысалы, емізулі баламен қонаққа баруға болмайды, көз өтіп кетеді, деп білген. Немесе сәбидің басының жұмсақ төбесін қолмен басуға болмайтынын, бесікте жатқанда қараусыз қалып кетпеуін қатаң талап еткен. Бұндай талаптар бүгінде де өз маңызын жойған жоқ».

Мысалы, перзенті жоқ жұбайлардың тойларға және басқа салтанатты іс-шараларға келуі жаман ырым саналып, жас жұбайлардың болашағына кері әсерін тигізіп, бала болмауына әкеліп соғуы мүмкін деп сенген. Бұндай наным-сенімдер бағзы замандарда орын алғаны сөзсіз. Қазақтың атақты фольклортанушысы Едіге Дәріғұлұлы Тұрсынның жинаған қазақ ертегілерінде де осы үрдістің баяғыдан бар екенін дәлелдейтін мәліметтер кездеседі.

«Дудар қыз» атты қазақ халық ертегісінде: «Хан той жасаймын деп жұртқа хабар айтты: «Ұлы жоққа отыратын орын жоқ, қызы жоққа қымыз жоқ, бұл тойға келмесін, дейді. Бір байдың бала-шағасы жоқ екен. Сонда да бай бәйбішесі екеуі, қымыз құйылған сабаларын түйелеріне артып тойға барады. Бірақ оларды ешкім қарсы алмайды. Тұрып, тұрып ашуланған бай сабаны пышақпен тілгілеп тастайды».

Баласы жоқтарды тойға шақырмау үрдісі бүкіл қазақ даласының барлық жеріне тарағаны рас. «Сайын батыр» жырында баласы жоқ Бозмонайдың:

Бір перзентке зар болдым,

Сол перзенттің зарынан

Жиын тойға кірмедім

Өтерін дүние білмедім, – деп зарлауы осыған дәлел.

 

ӨМІРДЕГІ ОҚИҒА

 

Қазақ эстрада сахнасында кеңінен шырқалып жүрген «Сәлем саған, туған ел», «Домбыра», «Қарағым-ай», «Сарыарқа», «Аралдан ұшқан аққулар», «Атамекен-ай», «Аққу-сенім», «Жер Ана», «Ән жүрегім туған ел», «Үкілі домбыра», «Дос керек», «Бозжорға», тағы басқа да көптеген танымал әндердің сөзін жазған белгілі ақын Шөмішбай Сариевтің өмірбаянында осындай оқиға орын алған.

Ақынның анасы Мәрияш апа бір сұхбатында мынадай естелік айтып берген еді: «Шөмішбайдан үлкен Аққыз деген қызым бар. Содан кейін туған үш балам шетінеп кетті. Ауыл әйелдері «мұның қарақұсы бар, баласы тұрмайды» деп, мені шілдеханаға шақырмайтын». Әрине, болашақ ақын дүниеге келген соң анасына байланысты ондай әңгімелердің тыйылғаны да рас.

Қазақ ұлты түрлі әдет-ғұрып, дәстүрлерге бай. Осынау мол әдет-ғұрыптардың кейбірі өткен тарих еншісінде қалса, кейбіреулері әлі күнге дейін сақталып, өз маңызын жойған жоқ.

Күнәнің басы – ұрлық

 

БАЯҒЫДА ҚАЗАҚТАР ҰРЫЛАРДЫ ҚАЛАЙ ЖАЗАЛАҒАН?

 Қазақ халқы ұрлықты ең үлкен күнә деп біледі. Сондықтан ұрлық жасаушыларды «алаяқ» деп атаған. Осыдан барып алаяқ сөзіне де басқаша көзқарас пайда болған.

Мысалы, батыр Исатай Тайманұлының атының аяқтарының сирақтары ақ екен, соған қарап біреулер атты «Алаяқ» деп атайық дегенде, батыр Исатай, «жоқ, алаяқ деген жақсы емес» деп, атына Ақтабан деп есім таңдаған.

Бүгінге дейін ауызекі әңгімеде, бала тәрбиесінде жиі айтылатын «Адамның ала жібін аттама» деген сөз екені белгілі. Қазақ мақал-мәтелдері де соны айғақтайды. Соның бірі «Түйме ұрлаған да ұры, түйе ұрлаған да ұры» деген мақал қазақ үшін ұрлықтың үлкен-кішісі болмайтынын растайды.

Қазақ салтында ұрының атын ер-тұрманымен алған жігіт сол атты иеленетін болған. Қазақ бұндай атты «қондас» деп атаған. Бірнеше рет ұрыны қуып жетіп, оның атын тартып алған мықты жігіттерді ел құрметтеп, «батыр» деп атайтын болған.

Әсіресе, малдың жүгенін, тұсау-шідерін ұрлау ең ауыр ұрлықтар қатарына жатқызылған. Бұндай жағдайларға байланысты көптеген ырымдар болған. Арқандаулы аттың арқанын ұрлағандарға «Арқан ұрласаң арқандалып қаласың», жүген ұрлағандарға «Жүген ұрласаң жүгенделіп қаласың», тұсау ұрлағандарға «Тұсау ұрласаң тұсауланып қаласың» деп арналып шығарылған сөздер басқаларға алдын-ала ескерту ретінде айтылған. Себебі, бұл заттардың малдың басын көбейтетін тылсым күші бар деген сенім кеңінен тараған.

АТ ТҰСАУЫНЫҢ ҚҰНЫ

XVIII ғасырда өмір сүрген атақты Төле би жылқының шідері мен тұсауын ұрлағандарға тоғыз мал айып етіп салатын болған. Би бұл үкімін: «Тұсау ат  сақтайды, ат ер сақтайды, ер ел сақтайды» деп түсіндірген.

Осылайша билер ұрыларға жасаған ұрлығының мөлшеріне қарай айыбын төлетіп отырған. Қылмыскердің өзінің малы болмаса, туыстары, одан қалса бүкіл рулас ауыл-аймақ болып төлейтін болған. Бірақ ұры ұрлығын қоймаса теріс бата беріп, тонын сыртына айналдырып кигізіп, жаяулатып елден аластаған.

ҰРЫДАН БАСТАРТУ

Осындай бір оқиға Бауыржан Момыш-ұлының «Ұшқан ұя» атты өмірбаяндық шығармасында баяндалады: «Біздің Өтеулі тұқымынан Бабас дейтін кісі өткен. Бабастың Қабаш деген інісі болыпты. Қабаш жекжат-жұрат, тамыр-таныстарын аралағыш екен. Бір аттанса, үйіне айлап оралмайтын әдеті болса керек. Үйге келуін келгенмен, байыз тауып отыра алмайтын көрінеді. Ертерек ел қыдыруға шыққанша асығып жүреді екен.

…Содан  Қабаштан хабар болмай, үш айдың  жүзі өтіпті.  Бабас қобалжып, үй-іші үрпиісе бастаған екен. Осындай бір күні Түлкібастағы Темір руының адамдары Қабаштың қолын байлап, ауылға алып келіпті.

Қашанда даушының даусы өктем шығатын әдеті емес пе. Қабаш болса, қабағы түсіп, елге қарай алмай, жер шұқылап тұр. Оны байлап әкелген жігіттер ел адамдарына қамшы үйіргендей қара бұлтты төндіре сөйлейді.

– Мінеки, мына сұмаяқ, суыққол туысқандарыңды Шымкент базарынан ұстап әкелдік. Ауылымыздың атын ұрлап, әкеп сатқалы тұрған жерінен тұтылды бұл бетсіз…

Бабас қатты абыржып, қалбалақтай берсе керек. «Ел арасына жік түспесін, ала жіп аттаған алаяқ атанбайық» деген намыс іш-бауырын жегідей жеген жайы бар көрінеді. – Айналайындар-ай, амалым қанша! Қатар жатқан ел едік. Алыс-беріс, барыс-келісіміз жарасқан ауыл едік қой. Аттан түсіп, аяқ суытыңдаршы тым болмаса. Дәм үстінде, дастарқан басында отырып келісімге келелік. Айып бізден. Ағайын, ауыртпалықтарыңды көтеруге әзірмін, – деп Бабас қол қусырып, тізе бүгіпті.

…Айып төленіп, даушылар ауылына аттанады. Барын беріп, қара жерге қарап қалған Бабастың үйі ескі қоныстан көтеріле алмай, отырып қалған екен. Ел маңынан өткендер «қарақшылар қонысы», «ұрының ұясы» «алаяқтар ауылы» деп өтетін болса керек. Қара таңба әркімнің бетіне шіркеу болып, жүздері төмен жүреді.

Тіптен бас қосыла қалған жерде әлгі айғақты ат бадырайып шыға келеді екен. Бірде сейсенбі базарына барған біздің базаршыларды біреулер мұқатыпты:

– Е-е, сендер ұры ауылының жігіттері екенсіңдер ғой.

Бұл сөзге жауап қата алмай, ауыздарына құм құйылған біздің жігіттер, іздерінше ат басын ауылға бұрған екен. Базаршылардың алдынан шыққан ел құралақан жігіттерді көріп, аңтарысып қалады.

– Неменеге тесіле қалдыңдар. Елге қарауымызға бетіміз күйіп, «ұры» деген атақтан қашып кеп тұрмыз, – дейді базаршылар.

Мұны естіген Бабас қайғыдан қатты күйіп, қаһарға мінген екен. Қабаштың шашын ұстарамен қырыпты. Сонан соң құйқасын маңдайынан желкесіне дейін, оң самайдан сол самайға дейін тіледі. Басына жарғақ тұмақ, үстіне айналдырған тон кигізеді де, қолына таяқ ұстатады.

– Енді қайда барсаң онда бар. Сендей арам ағайыннан адал арым артық, – деп теріс батасын беріп, ата қоныстан аластап шығарған екен. Ол заманда қарғыс ауыры «теріс бата», жазаның үлкені «қасқа» етіп әйгілеп, елден қуып қаңғыртып жіберу болыпты ғой».

«Малым жанымның садағасы, жаным арымның садағасы» деген қағидамен өмір сүріп келе жатқан қазақ халқының, адалдық жолынан тайып, теріс жолға түскендерді жазалау салтының қысқаша тарихы осындай.

4597 рет

көрсетілді

69

пікір

Біздің Telegram каналына жазылыңыз

алдымен сізді қызықтыратын барлық жаңалықтарды біліңіз

ПІКІР ҚАЛДЫРУ

Сіздің электронды пошта жарияланбайды. Қатарды міндетті түрде толтырыңыз *

Jucxmv

05 Мамыр, 2022

sildenafil price - <a href="https://bestusasild.com/">sildenafil overnight shipping usa</a> order sildenafil 150mg for sale

Cwznbu

09 Мамыр, 2022

buy prednisolone 10mg pills - <a href="https://gabapentinx.store/">gabapentin 100mg for sale</a> order generic tadalafil 40mg

Vvdgik

11 Мамыр, 2022

order generic augmentin 625mg - <a href="https://gaugmentin.store/">brand clavulanate </a> order cialis 40mg online

Frhngl

14 Мамыр, 2022

bactrim for sale online - <a href="https://bactrimx.store/">bactrim 960mg generic</a> order generic viagra 50mg

Xcndox

16 Мамыр, 2022

order cephalexin 250mg generic - <a href="https://clindamycin.store/">cleocin 300mg pills</a> buy erythromycin 500mg pills

Iwmmkd

18 Мамыр, 2022

sildenafil 50mg tablet - <a href="https://fildenax.store/">order sildenafil 50mg online cheap</a> buy ivermectin 6mg for humans

Pdynxa

19 Мамыр, 2022

order rhinocort online cheap - <a href="https://xantabuse.quest/">disulfiram pill</a> generic antabuse

Pvaikf

21 Мамыр, 2022

cefuroxime 250mg ca - <a href="https://cefuroximex.store/">cefuroxime pills</a> price cialis

Crnugf

23 Мамыр, 2022

ampicillin 250mg over the counter - <a href="https://tadalafixpls.com/">buy cialis 20mg sale</a> buy cialis 10mg pills

Kjwzon

24 Мамыр, 2022

amoxicillin pill - <a href="https://amoxicillinc.store/">cheap amoxicillin pills</a> vardenafil 20mg canada

Lxnrpw

26 Мамыр, 2022

stromectol price us - <a href="https://vardenafilxn.store/">buy vardenafil without prescription</a> brand vardenafil 20mg

Alllvs

27 Мамыр, 2022

order doxycycline for sale - <a href="https://doxycyclineg.store/">doxycycline usa</a> buy cialis 40mg pills

Zelbir

29 Мамыр, 2022

purchase tadalafil - <a href="https://provigpill.store/">buy modafinil 100mg online cheap</a> order provigil 200mg generic

Fjakcv

30 Мамыр, 2022

order deltasone 40mg online - <a href="https://prednissone.com/">brand prednisone 10mg</a> purchase accutane pill

Gjzqxx

01 Маусым, 2022

order amoxil for sale - <a href="https://azithromycpl.com/">azithromycin 500mg cheap</a> viagra pills 25mg

Maafmp

02 Маусым, 2022

buy prednisolone 10mg generic - <a href="https://predsolone.store/">buy prednisolone generic</a> purchase viagra pills

Uatnec

04 Маусым, 2022

order lasix 100mg generic - <a href="https://furosemideg.com/">furosemide 40mg for sale</a> ivermectin buy

Zkkwyg

06 Маусым, 2022

buy plaquenil 200mg pill - <a href="https://chloroquins.com/">order chloroquine 250mg pills</a> order generic baricitinib 2mg

Chhpgl

07 Маусым, 2022

glucophage 1000mg drug - <a href="https://amlodipine.store/">norvasc ca</a> oral norvasc

Hlkevp

09 Маусым, 2022

cheap lisinopril 10mg - <a href="https://atenololxp.com/">order generic tenormin</a> atenolol 50mg pill

Qizoji

10 Маусым, 2022

brand levitra 10mg - <a href="https://methylpred.store/">methylprednisolone generic name</a> clomiphene 50mg us

Vmfddt

12 Маусым, 2022

brand albuterol 2mg - <a href="https://casinoandslotx.com/">best online casino games</a> buy priligy sale

Wvrdhl

13 Маусым, 2022

order synthroid 100mcg sale - <a href="https://triamcinol.store/">aristocort buy online</a> order generic hydroxychloroquine 400mg

Tzvakk

15 Маусым, 2022

buy tadalafil 20mg generic - <a href="https://edtadxs.com/">tadalafil pill</a> sildenafil 50mg price

Cvffql

16 Маусым, 2022

order deltasone 20mg generic - <a href="https://accutaix.com/">buy accutane 10 mg</a> amoxicillin 250mg generic

Ighyth

17 Маусым, 2022

purchase diltiazem for sale - <a href="https://xgabapentin.com/">neurontin 800mg brand</a> order neurontin without prescription

Luqlgm

18 Маусым, 2022

lasix 40mg brand - <a href="https://xfurosemide.com/">furosemide order online</a> generic doxycycline

Dlpeet

20 Маусым, 2022

purchase cenforce sale - <a href="https://stromectolir.com/">buy stromectol 12mg pills</a> order domperidone pill

Agkkyo

21 Маусым, 2022

sildenafil 100mg oral - <a href="https://rsildenafilr.com/">viagra pills 100mg</a> price cialis

Fdlrzp

23 Маусым, 2022

order provigil 100mg without prescription - <a href="https://rpmodafinil.com/">provigil 200mg over the counter</a> order budesonide online cheap

Evajep

24 Маусым, 2022

accutane 20mg cost - <a href="https://rtetracycline.com/">cost tetracycline 500mg</a> order generic tetracycline 250mg

Ysirzv

26 Маусым, 2022

order generic flexeril - <a href="https://rcyclobenzapri.com/">order generic flexeril 15mg</a> inderal canada

Dguawk

28 Маусым, 2022

clopidogrel 150mg uk - <a href="https://metocloprami.com/">metoclopramide over the counter</a> reglan price

Rgrurq

30 Маусым, 2022

buy losartan 25mg for sale - <a href="https://promethazinen.com/">buy phenergan for sale</a> purchase promethazine for sale

Jkvpkj

02 Шілде, 2022

levofloxacin oral - <a href="https://rcialipll.com/">tadalafil sale</a> cialis price

Mzifke

03 Шілде, 2022

buy tadalafil 20mg sale - <a href="https://tadalafilpr.com/">cialis 20mg oral</a> flomax drug

Plxtbq

06 Шілде, 2022

ondansetron drug - <a href="https://valacyclovirs.com/">buy valacyclovir without prescription</a> valacyclovir 500mg over the counter

Inygxy

08 Шілде, 2022

finasteride 5mg drug - <a href="https://ciprofloxacind.com/">order ciprofloxacin without prescription</a> ciprofloxacin oral

Jfmayh

09 Шілде, 2022

flagyl ca - <a href="https://metronidazoled.com/">buy flagyl 200mg online cheap</a> cephalexin order

Azokpi

10 Шілде, 2022

order sildenafil 50mg generic - <a href="https://cefuroximel.com/">order cefuroxime 500mg</a> order sildenafil generic

Elezcm

12 Шілде, 2022

over the counter erectile dysfunction pills - <a href="https://sildenfr.com/">sildenafil 100mg pour homme</a> sildenafil generika

Ptylpc

13 Шілде, 2022

order prednisone 10mg pills - <a href="https://rprednisone.com/">buy prednisone 10mg without prescription</a> order prednisolone 20mg generic

Sensgh

15 Шілде, 2022

gabapentin drug - <a href="https://gnlasik.com/">order furosemide 100mg pill</a> how to buy stromectol

Sbxpan

16 Шілде, 2022

plaquenil us - <a href="https://hydroxyne.com/">purchase hydroxychloroquine without prescription</a> cenforce medication

Pcqvug

17 Шілде, 2022

baricitinib order - <a href="https://amlodipinef.com/">norvasc 10mg drug</a> buy lisinopril 2.5mg pill

Wpbtjp

18 Шілде, 2022

omeprazole order <a href="https://methylpre.com/">medrol 8mg over the counter</a> oral methylprednisolone cost

Biabtj

19 Шілде, 2022

my father essay writing <a href="https://deslorat.com/">purchase clarinex online cheap</a> buy clarinex 5mg generic

Fbfbto

20 Шілде, 2022

buy dapoxetine 60mg generic <a href="https://allopurinolns.com/">order zyloprim 100mg online</a> zyloprim tablet

Ihlsse

21 Шілде, 2022

purchase sildenafil online cheap <a href="https://edsildenp.com/">overnight delivery viagra</a> order cialis 40mg online

Ohtdhs

23 Шілде, 2022

ezetimibe drug <a href="https://tetracyclinbuy.com/">tetracycline medication</a> domperidone canada

Covmvv

24 Шілде, 2022

cyclobenzaprine us <a href="https://ketorolacbuy.com/">purchase toradol for sale</a> clopidogrel 150mg usa

Ebuttv

26 Шілде, 2022

methotrexate 10mg pills <a href="https://viapillsfs.com/">sildenafil 150mg</a> reglan medication

Pcigru

27 Шілде, 2022

viagra mail order <a href="https://prednisols.com/">prednisone 20mg for sale</a> oral prednisone 40mg

Eyviky

28 Шілде, 2022

buy accutane 10mg <a href="https://aurograpl.com/">sildenafil 50mg oral</a> buy sildenafil 100mg

Bakqhm

30 Шілде, 2022

sildalis for sale online <a href="https://estracpl.com/">estrace order online</a> purchase losartan for sale

Sojycj

31 Шілде, 2022

order esomeprazole 40mg pill <a href="https://tadalafilspl.com/">tadalafil over the counter</a> order cialis 5mg online cheap

Otiuwq

01 Тамыз, 2022

cialis tadalafil 10mg <a href="https://levofloxacinl.com/">buy levaquin 500mg online cheap</a> dutasteride drug

Izdugi

03 Тамыз, 2022

purchase ranitidine generic <a href="https://celecoxibp.com/">celebrex 100mg brand</a> buy tamsulosin 0.4mg without prescription

Tpkifi

04 Тамыз, 2022

buy ondansetron 8mg without prescription <a href="https://simvastatinl.com/">simvastatin 10mg usa</a> finasteride 5mg oral

Pyavwm

06 Тамыз, 2022

purchase fluconazole pill <a href="https://sildedpill.com/">sildenafil 100mg usa</a> brand sildenafil 150mg

Vwxyrx

07 Тамыз, 2022

order cialis for sale <a href="https://tadalafedpill.com/">cheap tadalafil</a> order generic viagra 100mg

Mgjhod

08 Тамыз, 2022

brand zithromax 250mg <a href="https://stromectolel.com/">buy stromectol 6mg pills</a> order metformin pills

Gcchjr

10 Тамыз, 2022

metronidazole 200mg tablet <a href="https://flaglp.com/">buy metronidazole sale</a> order metformin generic

Kfjaxc

11 Тамыз, 2022

order cleocin 150mg online cheap <a href="https://clindamycinln.com/">cleocin ca</a> purchase budesonide online

Ummvqz

12 Тамыз, 2022

ceftin order <a href="https://methocarbamolc.com/">buy methocarbamol 500mg pill</a> female cialis pill

Edzbrz

14 Тамыз, 2022

cost viagra 100mg <a href="https://ctadalafilc.com/">buy cialis 10mg online</a> cialis 10mg sale

Qcdtzl

15 Тамыз, 2022

purchase ivermectin <a href="https://stromectoplls.com/">order stromectol 3mg without prescription</a> tretinoin medication

Lxdgsv

16 Тамыз, 2022

buy tadalis 20mg for sale <a href="https://tadalisus.com/">buy tadalafil online cheap</a> cost voltaren 100mg

Cbesdh

16 Тамыз, 2022

buy tadalafil 20mg online cheap <a href="https://buytadacips.com/">purchase tadalafil for sale</a> diclofenac 100mg tablet

URKER №6

30 Маусым, 2022

Жүктеу (PDF)

Редактор блогы

Жаңабек ШАҒАТАЕВ

«Үркер» журналының Бас редакторы