• Әдебиет әлемі
  • 20 Мамыр, 2022

«Бір күй бар домбырамда тартылмаған...»

Қазақ пен домбыра – егіз ұғым. Сондықтан домбыра әр қазақтың үйінің төрінде ілулі тұрады. Соңғы жылдары киелі аспапты мемлекетіміздің ұлттық құндылықтарының біріне айналдыруға баса мән берілуде. Мұның нақты бір мысалы – ұлттық домбыра күнінің бекітілуі. Ұлттық домбыра күнін биыл қазақстандықтар бесінші рет атап өтеді.

Қадыр Мырза Әлидің «Екі ішектің бірін қатты, бірін сәл-пәл кем бұра. Нағыз қазақ – қазақ емес, нағыз қазақ – домбыра» деген қанатты сөздері күмбірлеген қара домбыраның сан ғасырлық тарихын әспеттесе керек. Оның үстіне қазіргі уақытта ұлттық аспаптың заманауи музыка ырғағымен үйлесімді үндесіп жатқанын ескерсек, домбыра ғұмыры әлі талай ғасыр жасайтынын аңғаруға болады. Ұлттық домбыра күнінің белгіленуі де ұлттық аспабымыздың қазақ өмірінде қаншалықты маңызды екендігін айқындай түседі.

2018 жылы Елбасы Н.Назарбаевтың жарлығымен шілденің алғашқы жексенбісі Ұлттық домбыра күні болып белгіленді. Бұл жағымды жаңалық әр қазақтың жүрегін елжіретіп, жанын жадыратты. Жыл сайын аталып өтетін мерекенің ұлттық руханиятымызға қосар үлесі салмақты. Жалпы, Ұлттық домбыра күнінің мерекеге айналуы – көнеден жеткен асыл қазынамызға, ұлттық мұрамызға берілген лайықты баға. Бұл күн қоғамды ұлттық мәдениет пен бірегейлікті сақтау мен қайта жаңғырту идеясының төңірегінде одан әрі топтастыруды мақсат етеді.

 Ұлттық домбыра күні мереке ретінде аталып өте бастағаннан-ақ халық санасына тез сіңіп, ең бір айтулы күнге айналып шыға келді. Бес жыл ішінде қазақ даласының әр түкпірінде қасиетті аспапқа арналған ескеркіштер мүсіндер бой көтеріп үлгерді.  Тіпті, домбыраны мектепке пән ретінде енгізу ұсыныстары ең биік мінберлерден айтылып жүр. 2019 жылы Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Ұлттық домбыра күніне арналған шарада сөз сөйлеп, тың идея айтқан болатын. «Бұл рухани жаңғыру жолының негізгі арқауы. Бүгінде ұлттық аспабымыз күллі әлем мойындаған мәдени құндылыққа айналды. Бұл қазақтың қасиетті қара домбырасына берілген әділ баға. «Өнер – ұлт келбеті» дейді дана халқымыз. Баршамызға ортақ құндылық домбыраны жан-жақты насихаттап, жас ұрпақтың санасына сіңіру өте маңызды. Домбыра аспабы қайталанбас асыл дүние. Сондықтан мектепте домбыра үйрену сабақтарын енгізу қажетті әрі дұрыс бастама. Себебі қазіргі жаппай жаһандану уақытында халқымызға тән бірегей құндылықтарды жаңғырта беруіміз керек», – деген еді Мемлекет басшысы.

Қазақстан Президенті бүгінде домбыра бүкіл Қазақстан халқын біріктіретін теңдесі жоқ мәдени мұра саналатындықтан және рухани жаңғыру жолының негізгі арқауы болғандықтан, бұл ұлттық өнерді кеңірек насихаттауға шақырған еді. Ұлттық домбыра күні – соның айғағы. Барша халық осы шуақты мерекені айрықша қуанышпен тойлайды. Себебі қазақ пен домбыра – егіз ұғым. Күмбірлеген домбыраның үні батырларымызға рух, ақындарымызға шабыт берген. Домбыра әрбір қазақтың рухын көкке көтеретін құнды қазынамыз болуға тиіс. Құрманғазы, Дәулеткерей, Тәттімбет, Дина, Нұрғисалар бастаған күйшілік дәстүрді еліміздің дарынды жастары жалғастырып келеді. Бүгінде ұлттық аспабымыз күллі әлем мойындаған мәдени құндылыққа айналды. Бұл – қазақтың қасиетті қара домбырасына берілген әділ баға. Біз атадан балаға аманат болған асыл мұрамызды сақтап, қадір тұтуымыз қажет», – деген болатын Қасым-Жомарт Тоқаев.

Ұлттық домбыра күні бекітілген алғашқы жылы айтулы мереке ерекше деңгейде өткен болатын. Елордадағы «Қазақ елі» монументінің алдында 2 мың домбырашыдан тұратын оркестр күмбірлете күй тартып, құлақ құрышын қандырғаны есте. Мерекелік концертке қатысушының ең үлкені 70-те болса, ең кішісі – 7 жаста. Оның ішінде Нұр-Сұлтан қаласының мемлекеттік академиялық филармониясы, «Сарыарқа» халық музыка ансамблі, «Қорқыт» дәстүрлі музыка ансамблі секілді кәсіби музыканттар да қатысты. Орындаушылардың арасында белгілі тұлғалардан күйші Арман Жүдебаев, Батыржан Мықтыбаев, Құрманғазы атындағы мемлекеттік академиялық халық аспаптар оркестрінің директоры, күйші Нұрғиса Дәуешов, Олимпиада чемпионы Ермахан Ыбырайымов, «Астана Опера» театрының директоры Ғалым Ахмедияров, Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының ректоры Асхат Маемиров өз өнерін ортаға салған еді.

Бұл күні тек кәсіби күйшілер үшін ғана емес әуесқой домбырашылар да көпшілік алдында өнер көрсетуге мүмкіндік алып жүр. Мұндай шара дәстүрге айналып, әр жыл сайын Ұлттық домбыра күнінде жалғасын табатыны анық. Қазақтың жан серігіне айналған домбыра күні бекітілгеннен бастап дәстүрге айналған тағы бір тамаша бастама бар. Яғни, қазақтың ұлттық аспабын насихаттау мақсатында әр жыл сайын Ұлттық домбыра күнінде дүниеге келген сәбилерге қос ішекті домбыра сыйға тартылып жүр. Бұл қолға алынған шаралардың басы ғана. Домбыра күнінің белгіленуі өнерге және өнерді сүйетін халқымызға жасалған құрмет деуге әбден болады.

Қалың бұқараның басынан өткен қуанышты сәт те, қайғылы кезең де домбыра үнімен қабысып, шанағынан күй болып төгілді. Қазақтың көңіл-күйінің тылсым табиғатпен байланысын, көкірегіндегі мұңын дәл осы домбыра мен қобыздан анық естуге болады. Үн арқылы ұғысқан, күй арқылы табысқан көшпелі жұрттың домбыраға деген құрметі, махаббаты ерекше. Ұлттық жаңғыру, ұлттың рухани кодын сақтау сияқты қастерлі сөздердің бір ұшы мәдениетке, оның ішінде ұлттық музыкаға тікелей қатысты. Сондықтан ата-бабадан мирас болып келе жатқан өнерді байытып, кертолғау күйді жаңғырта түсу керек. Қазақтың күй өнері сыбызғы, қобыз, домбыра, шаңқобыз аспаптары арқылы дамыған. Осы аспапқа арналған күйлер біздің дәуірімізге жетіп, 2014 жылы қазақтың қастерлі киіз үйі мен дәстүрлі күй өнерінің ЮНЕСКО-ның материалдық емес мәдени мұралар тізіміне енуі де ұлтымыз үшін лайықты мәртебе болды. Бұл – біздің төл өнерге деген үлкен құрмет, ұлт мерейі әлемдік деңгейге көтерілгенінің бір парасы.

2020 жылы Ұлттық домбыра күнімен қазақстандықтарды құттықтаған Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев та ұлттық аспабымыздың әлем мойындаған мәдени құндылыққа айналғанын мақтан тұтатынын жеткізген еді. «Қос ішекті қара домбыраның үнінде Ұлы даланың тамыры терең тарихы мен сан ғасырлық шежіресі бар. Қазақтың бекзат болмысы мен асыл қасиеттері қашанда әнмен әрленіп, күймен көмкерілген. Халқымыздың төл өнерін төрімізден түспеген домбырасыз елестету мүмкін емес. Біз ұлттық аспабымыздың бүкіл әлем мойындаған мәдени құндылыққа айналғанын мақтан етеміз. Атадан балаға аманат болған осындай асыл қазынамызды қадір тұту – бәріміздің қасиетті борышымыз», – деді Қазақстан Президенті.

Әміре Қашаубаев ең алғаш қазақтың қасиетті домбырасын қолына алып, Париж төрінде ән салғаны әмбеге аян. Сондықтан ұлттық мәдениетімізді әлемге асқақтататын қасиетті аспаптың ұлықталуы заңдылық.

545 рет

көрсетілді

1

пікір

Біздің Telegram каналына жазылыңыз

алдымен сізді қызықтыратын барлық жаңалықтарды біліңіз

ПІКІР ҚАЛДЫРУ

Сіздің электронды пошта жарияланбайды. Қатарды міндетті түрде толтырыңыз *

Жанна Жантілеуова

16 Маусым, 2022

«Үркер» журналының Бас редакторы Ж.Б.ШАҒАТАЕВ мырзаға Жантілеуовтер отбасынан, Тұратын жері: Алматы қала, Мынбаев к-сі, 68 үйі, 56п., Жантілеуова Жанна т. 87772566426 E-mail: almaty_prof@mail.ru Құрметті Жаңабек Баққондыұлы, XX-ғасырдың көрнекті дәстүрлі музыканты, домбырашы, хылық аспаптары оркестрінің әртісі, Республиканың халық әртісі Қали Жантілеуовтің 120-жасқа толу мерейтойына арнап, Қазақстан Республикасы мәдениет және спорт Министрлігінің басшылығымен ағымды жылы іс-шаралар өткізілу жоспарлануда. Осыған орай, Қали Жантілеуовтің 120-жас мерейтойына арнап, төменде көрсетілген материалды жариялауыңызды өтінеміз. Қали Жантілеуов туралы материал: Ол сахараның сарқылмас дала сыры – күй шежіресін, қазақ күй өнерінің «алтын ғасыры» атанған Құрманғазы, Дәулеткерей, Баламайсаң, Мәмен және Диналардың дәстүрлі бай күй мұрасын қаз-қалпында бізге жеткізген дарабоз күйші. Батыс Қазақстанның аспаптық музыкасы, дәстүрлі домбыра тарту өнері – қазақ мәдениетінің ең бір шұрайлы жетістігі, дүниежүзілік өнердің асыл қазынасына қосылған тамаша үлес. Қазақтың күй өнері адамның жан сыры, ішкі тынысы, жан толғағы-бабы, ішкі әлемінің сыртқа шыққан назы мен сазы. Домбыраның күмбірлеген үні дәп бір ғарыш әлемінің тылсым сырын ұқтырғандай тындаушысын кеңістік әлеміне жетектеп, терең философиялық мұңға бөктіріп күйге бөлейді. Батыс Қазақстанның күйшілік дәстүрінің 19-ғасырдағы биік шыңы Құрманғазы мен Дәулеткерейдің ғажап даналық өнерлері «қолдан-қолға» көшіп, бірінен-бірі үйреніп тарту орындаушылық зерделілігінің арқасында бүгінгі күнге дейін жетті. Осындай күйшілік дәстүрді жалғастырып Құрманғазының шәкірті Мәменнің жолын ұстап күйін үзбей бізге қаз-қалпында әкелген бірегей домбырашы Қали Жантілеуов еді. Қали Жантілеуов Орал облысы, бұрынғы Бөкей ордасы Қисық қамыс/Қамыс самар (қазіргі Жаңа қала) деген жерде туған. Бес жасынан қолына домбыра ұстайды. Оның бала кезіндегі домбыра тарту өнеріндегі ұстаздары Алабас пен Нұртаза күйшілер еді. Көп ұзамай оған асқан шебер майталман күйші Мәменнің көзі түсіп бірнеше күй үйретеді. Кейін Мәмен оны өзіне шәкірт етіп жанына ертеді. Қали бала кезінде ауыл молдасынан сауатын ашқан. 25 жасында ауылдық кеңеске мүше болып, 1929 жылы колхозға кіреді. 1934 жылы Алматыға халық өнерінің Республикалық слетіне қатысуға Қали да келеді, осыдан оның өнердегі жаңа кезеңі басталады. Слетте Қали 1-орынды жеңіп алады да халық аспаптары оркестріне қызметке қалдырылады. Оркестрдің көркемдік жетекшісі әрі дирижеры Ахмет Қуанұлы Жубановтың ең білікті көмекшісіне айналады. Содан ұзақ жылдар бойы Қали Жантілеуов оркестр домбырашыларының концертмейстері болады. Қали орындаушылық шеберлікті жас домбырашыларға жалықпай үйретіп, күй өнерінің қыры-сырына төзімділікпен баули білді. Алматы консерваториясының халық аспаптары кафедрасы ашылғанда Қали Жантілеуов домбыра класы бойынша ұстаздыққа шақырылады. Қалидан дәріс алған шәкірттері Шамғон Қажығалиев, Фуат Мансуров, Еркеғали Рахмадиев. Өзінің асқан шеберлік күйшілік дәстүрін ол Әзидолла Есқалиев, Қаршыға Ахмедияров, Шәміл Әбілтаев, Айтжан Тоқтағанов, Абдулхамит Раимбергенов, Тұяқ Шәмелов сынды күйшілерге аманат етіп қалдырып кетті. Қали Жантілеуовтың шығармашылығы көп қырлы еді. Ол тек майталман күйші ғана емес, әдемі дауысты әнші де, әрі ұлағатты ұстаз-тәлімгер. Қалидың орындаушылығының ауқымы кең, өзіндік бір ерек сипаты бар айрықша түрі бөлек өнер. Қали Дәулеткерей күйлерін орындаушылардың маңдай алды бірегейі. Халықтың кәсіби композиторының философиялық тередікке толы психологиялық беймаза сәтін мазмұнды күйге бөлейтін дәстүрлі домбыраның күмбірлеген күйімен жеткізуге келгенде Қалидан ешкім артылмас. Оның орындауындағы «Жігер» күйі А.Затаевичтің айтуы бойынша – бұл музыка терең тұңғиыққа малынған пафосты, қуатты мағыналы саз – әлі күнге дейін домбыра мүмкіндігінің шынайы шыңы болып қалады. Құрманғазы мен Дина күйлерін олардың өздері тартқан түпнұсқаға жақын етіп бүкіл күй рухына беріле, кейбір иірімдерді айшықты асқан шеберлікпен орындауымен ерекшеленеді. Ал, Мәменнің орындалуы өте күрделі де бірегей шығармалары Қали сияқты ұстазынан кем түспеген асқан шебердің арқасында бізге жетіп отыр. А.Райымбергеновтың айтуы бойынша Қали Жантілеуов Бөкей ордасы домбырашылық дәстүрінің соңғы қара нары. Қали Жантілеуовтың өмірі мен шығармашылығы халық өнерінің күш-қуатымен өміршеңдігінің бұлжымас дәлелді айғағы, қазіргі тәуелсіз Қазақстан мәдениеті үшін орыны бөлек дарабоз күй саңлағы. Қали Жантілеуов туралы 2-ші материал: Қасиетіңнен айналайын Жаңақала топырағы талай-талай топ жарған тарландарды қамал бұзған батырларды,арқалы ақындар мен құдіретті күйшілерді дүниеге әкелген жер ғой. Күй атасы Құрманғазы мен күй анасы Динаның әнімен аспандағы құсты түсірген, күйімен аруақты даламызды дүбірлеткен қаншама дүлдүлдеріміз өткен. Соның бірі,қазақ өнерінің қаймағы іспеттес болған,дарабоз домбырашы,ұлы ұстаз Қали Жантілеуов 1902 жылы 8 қаңтарда Батыс Қазақстан облысы,Жаңақала ауданының № 10 Қамыс Самар ауылында қарапайым шаруа Жантілеу отағасының отбасында дүниеге келеді.Кедей шаруаның баласы Қали 5 жасынан бастап музыкаға әуестенеді.Жез легенді тауып алып,соны даңғырлатып үй-ішінің мазасын алып,қалақ ағашқа қыл тағып,соны тартып жүреді.Қалидың үлкен шешесі: «Болар бала бесігінде бұлқынады» дегендей Қали бала кезінен-ақ өзге бауырлары Бақтыгерей Әбілден гөрі өзгешелеу болып өседі. Қали жеңіл әуендердің басын шалып,ауыл аймағына кәдімгідей «домбырашы бала» атанады.Тоғыз жасында-ақ домбыраның құлағында ойнаған жасөспірімге атақты мәменнің назыра түсіп,жасына ертіп біраз күйлер үйретеді. Қали Жантілеуов жастайынан-ақ өнерге ден қояды. Зерделі жас Тоғабай, Жұматай, Төлепберген, Мекетай, Алабастың Қалиы сынды домбырашыларынан Құрманғазының «Түрмеден қашқан», «Теріс қақпай», «Адай» сынды күйлерін үйренеді.Әсіресе,Тоғайбай домбырашы Қалиды өзіне жақын тартқан екен.Қали осы домбырашыдан Мәменнің «Қаражан-ханым» деген күйін үйренеді.Ал Баламайсаның «баламайсан» деп аталатын күйін ол ерекше шабытпен орындаған. Жасы 80-ге келгенде Баламайсаң осы күйді «Дүниеғапыл» деп тартқан. Қали Жантілеуов домбырашылығымен танылған шағы 30-шы жылдардың бас кезеңі. Бұлкезде сол кездегі Алматы қаласында көптеген өнер отаулары бой көтеріп,ел арасынан өнерпаздар ізделіне бастайды.Осы мақсатта 1934 жылы республикада тұңғыш рет өнер байқауы өтеді.Маусымның 14-де Алматы сахнасына Қазақстанның түкпір-түкпірінен жиналған небір жез таңдай әншелер мен балбармақ күйшілер көтеріледі.Кезек Қалиға да келеді.Отыздан енді ғана асып;жер түбіндегі Батыс Қазақстанның құмды ауылынан келген қылшылдаған жас жігіт қалың нөпір халықтан қаймықпастан бабасы Құрманғазының аруағына сыйынып,арқалы атасының «Адайына» басады.Осындай құдіретті домбырашыны аңсай күткен халық қайта-қайта қол соғып оны сахнадан жібермейді. Өнер десе ішкен асын жерге қоятын халықта қазылар алқасы да жас жігіттің өнеріне дән риза болып байқаудың бірінші жүлдесін еншісіне береді.Сөйтіп жерлесіміздің томағасы сыпырылып астананың төрінде тұсауы кесіледі. Міне осыдан кейін-ақ Қалидың өнердегі бағы жанады. Байқаудағы ең үздік дегендерден филармонияның жанынан ансамбль құрылады. Кейін бұл ансамбль Қазақтың Құрманғазы атындағы академиялық ұлт-аспаптар оркестріне айналады.Ансамбльдің тұңғыш ұйымдастырушысы,кейін республикалық халық аспаптар оркестріне айналдырып,тұңғыш дирижері болған академик Ахмет Жұбанов еді. «Қали борандатқан тез екпінді күйлердің орындаушысы «Адай», «Теріс қақпай» сияқты күйлерді әлі күнге Қалидың өзіндей ешкім тарта алмайды десек өтірікші болмаймыз.Ол сонымен қатар «Баламайсаң», «Науайы» сияқты әндеткен күйлерді де сызылтып-ақ орындайды»-дейді академик ахмет Жұбанов.Бұл,ұстаздың бағасы.Сонау бозбала кезеңінде Қали жантілеуов әншілікке де әуес болыпты «Ой тентек», «Әрайнам», «Үлкен айдай», «Кіші айдай» әндерін тамылжытаорындап жүріпті.Домбырашы Тоғайбайды өзіне көмекші еткен Мұса болыс,Қалидың әншілігіне қызығып делбеші етіп алып, осынау қос дүлдүл арқылы біраз абыройын жүргізіпті. Әйтсе де Қали күйге біржола бет бұрып, бақытын да күйден тапты. Қалидың қоғамдық қайраткерлігінің өзі бір төбе. Саңлақ домбырашы 1945 – 1955 ж.ж. Құрманғазы атындағы мемлекеттік консерваториясының (қазіргі Өнер институты) халық аспаптар кафедрасында, 1955 – 1968 жылдары Қазақтың Жамбыл атындағы мемлекеттік филармониясында қызмет етті. 1968 жылдан Алматыдағы Құрманғазы атындағы Өнер институтында ұстаз болған. Қали Жантілеуовке айтулы орындаушылық шеберлігі үшін 1942 жылы Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі, ал 1954 жылы халық әртісі атақтары берілді. Өнер саласындағы зор еңбегі үшін «Құрмет белгісі» орденімен марапатталды. «Шәкіртсіз ұстаз тұл» - дейді қазақ. Қалидың алдынан өткен шәкірттерінің өзі бұл күндері республика өнерін асқар шыңға шығарған, дүниежүзіне танытқан өнер қайраткерлері. Олар: халық әртістері, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаттары: профессор Шамғон Қажығалиев, Нұрғиса Тілендиев, Қазақстанның халық әртістері профессор Фуат Мансуров, Рүстембек Омаров, Әзидолла Есқалиев, VI Бүкілдүниежүзілік фестивальдың лауреаты, Қазақстан Республикасының халық әртісі, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты профессор Қаршыға Ахмедияров. Қазақ өнеріне еңбегі сіңген қайраткер профессор Хабидолла Тастанов, Қазақстан Жастар Одағы сыйлығының лауреаты Шәміл Әбілтаев болып кете береді. Қали жөнінде Құрманғазы атындағы мемлекеттік консерваториясының ұстазы Тмат Мерғалиев: «Інжу-маржандай» сақталған қазақтың ұлттық музыкалық дыбыс бояуының өзіндік ерекшелігін, әр күйшінің өзіне тән интонациялық үнін, тембрлік ерекшелігін Қали мұқият сақтай отырып, орындаған күйлерінде шебер пайдаланады» -дейді. Қали Жантілеуов орындаушылық өнері де алдында бір төбе. Өйткені ол әйгілі Құрманғазының немере шәкірті. Қали Жантілеуов – «Менің алғашқы ұстазым Алабастың Қалиы еді, бірақ алғашқы «Кеңес», «Көңіл ашар» күйлерін нағашым Нұртазадан үйрендім» деп отыратын. Кейінгі ұстаздары Мәмен, Тоғайбай, Жұматай сияқты елге белгілі домбырашылар болған. Қали Жантілеуов өзінің тағы бір әңгімесінде «Менің дұрыс күйшілік жолға түсуіме ұстазым. Мәменнің қамқорлығы ерекше – дейтін. Қали Жантілеуов Құрманғазының, Дәулеткерейдің көп күйлерін Мәменнің қолынан алып Мәменнің барлық күйлерін өз қолынан үйренген. Бізге Қали Жантілеуовтің әкелген күйлерінің бәрі түпнұсқа ретінде қымбат. Қали Жантілеуов тағы бір әңгімесінде «Күй тартқанда асықпай күйдің әрбір буынын егжей-тегжейіне дейін жеткізе тартатын. Өзіне үлкен талап қоя білген Мәмен маған да үлкен талап қоятын» -деп отыратын. «Әр домбырашы - өз мінезін тартады» - дейді халқымыз. Қали Жантілеуов жайсаң жанды жер қозғалмаса қозғалмайтын, салмақты салиқалы, кішіпейіл, әділ адам болатын. Қали Жантілеуовтың бізге жеткізген күйлері ешбір қосындысыз, бұрмалаусыз, кіршіксіз таза уыздай қалпында жетті деп айта аламыз. Қали Жантілеуов әкелген, Құрманғазының, Дәулеткерейдің, Мәменнің күйлері. Құрманғазы оркестрінің алтын қорына енді. Қали Жантілеуов орындаған 19 күй қазақ радиосының алтын қорында сақтаулы. Қали Жантілеуовтің орындаушылық мәнерінде қызу, жалынды жігер мен нәзіктік, сыршыл философиялық лирика терең қабысқан. Қали Жантілеуовтың орындаушылығы қай композитордың күйін алсақ та өз бойына сіңіріп, жандандырып, көкірегін жарып шыққан өз туындысындай тебіреніспен орындайтынына көзіміз жетіп тыңдайтынбыз» - дейтін профессор Құбыш Әшімұлы. Мен, Қали Жантілеуовпен әйгілі домбырашы ретінде 1943 жылы Құрманғазы оркестріне шәкірт болып жұмысқа кіргенде таныстым. Алғашқы алты ай Дәулеткерейдің немере шәкірті, оның күйлерін айтарлықтай орындайтын Науша Бөкейхановтан тәлім алдым да, консерваторияға түскенше бір жарым жыл Қали Жантілеуовтың шәкірті болдым. Консерваторияны өз ағам Ұлықпан Мұхитовтан тамамдадым. Менің, бір есімде қалғаны Қали Жантілеуов өте төзімді, үйретуден жалықпайтын ұстаз еді. Қали Жантілеуовтың қасиеті сондай, бір тартымынан жаңылмайтын оқушысынан да соны талап ететін. Күй үйреткенде де бөліп-бөліп үйретіп, әр буынды жеке қадағалап отыратын. Ол кісінің орындауында асығушылық деген болмайтын. Күй бойға сіңгенше екі есе жәй екпінде ойнататын. Тағы бір есте қалған нәрсе Қали Жантілеуов әр композитордың күйін, сол композиторға тән мәнерде орындауды және оны біздерден әр уақыт талап етіп отыратын. Қали Жантілеуов Құрманғазы күйлерін орындағанда оның оң қолының алымы (амплитудасы) кең болатын соған да байланысты Қали Жантілеуовтың домбырадан дыбыс шығаруы ерекше еді. Сонымен бірге Қали Жантілеуов дыбыстың әдемілігіне, тербелісіне, күйдің мәніне тарихына өте қатты көңіл бөлнтін. Қали Жантілеуов халық күйлерін кейінгі ұрпаққа дәлме-дәл, құрылысын, мазмұнын өзгертпей жеткізген бірден-бір орындаушы. «Кейбіреулер ұстаз деген сөзді тікелей түсінеді. Кімде оқысаң сол ұстаз басқалары ұстазға жатпайды дегендей меніңше жалғыз тікелей оқытқан адамды ғана ұстазым деп санау дұрыс емес. Өзіңнің құмартып, тыңдап, еліктеп осындай болсам екендеген адамды да ұстазым деп білу керек» - деп еске алады профессор Мұхитов Құбыш Әшімұлы. Ой соңында айтарым халқымыздың домбыра – күй өнерінде айтарлықтай із қалдырған әйгілі домбырашы – ұстаз. Қали Жантілеуов өнер сүйер қауымның шәкірттері және немере шәкірттері есінде мәңгі сақталады. Құрметті Жаңабек Баққондыұлы, еліміздің тарихи-мәдени мұрасын сақтау және дамыту, отандық мәдениетті, білім мен ғылымды мемлекетіміздің өркендеуі үшін арттыру жөніндегі еңбегіңіз үшін зор ризашылығымды білдіруге рұқсат етіңіз. Журналдің барлық қызметкерлеріне зор денсаулық, шығармашылық табыс, бейбітшілік, жақсылық және амандық тілейміз. Құрметпен, Жантілеуовтер отбасы 2022 жылғы 16 маусым

URKER №5

31 Мамыр, 2022

Жүктеу (PDF)

Редактор блогы

Жаңабек ШАҒАТАЕВ

«Үркер» журналының Бас редакторы