• Қоғам
  • 30 Шілде, 2021

ЕЛБАСЫ ЕККЕН НУ ОРМАН

Тәуелсіз Қазақстанның астанасы – Нұр-Сұлтан  қаласының құрылғанына биыл 24 жыл. Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті, Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың бастамасымен, Елорданы Алматыдан Ақмолаға ауыстыру туралы шешімді ҚР Жоғарғы Кеңесі 1994 жылы 6 шілдеде қабылдады. Астананы ресми көшіру 1997 жылғы 10 желтоқсанда жүзеге асты.

Президенттің 1998 жылғы 6 мамырдағы Жарлығымен Ақмоланың атауы Астана болып өзгертілді.

2019 жылы 20 наурызда Қазақстанның жаңа Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев қаланың атын экс-президент Н.Назарбаевтың құрметіне Нұр-Сұлтан деп өзгертуге бұйрық берді. Бұндай шешім қабылдаудың да өзіндік себебі бар. Өйткені, астананы оңтүстікте орналасқан дамушы жас қала Алматыдан, орталықтағы жазық дала Арқа төріне ауыстыру ол кезде ешкімнің ойына кіріп-шықпағанымен қоса, айтса адам сенгісіз құбылыс еді.  Міне, сол 24 жыл артта қалды. Қазір көз алдымызда болашақтың, мүмкіндіктің қаласы республиканың кіл мықты мамандарын өзіне тартып, күн санап өсіп-өркендеп, ұлғайып келе жатқан жас қаланы көреміз. 

Осыдан ширек ғасырға жуық уақыт бұрын Есіл өзенінің бойындағы жазық дала бүгінде жасыл желекті заманауи қалаға айналып үлгерді. Елбасы қаланың архитектуралық құрылысымен қатар, адамның жанына қолайлы орта қалыптастырып, қаланы айналдыра жасыл желекке орауды мақсат етті. «Егер адамдардың бәрі ауласына тал ексе, қалалар мен ауылдарда жыл сайын ағаш отырғызылса, біз «жасыл» елге айналамыз. Жасыл желек – елді мекендердің «өкпесі», таза ауа, жанға сая. Біз оны болашақ ұрпақ үшін өсіреміз». Бұл – Елбасының астана құрылысы жүргізіліп басталғандағы айтқан сөзі және бұл тек сөз жүзінде қалып қоймады.

Осы мақсатта 1997 жылы Тұңғыш Президент елорданың айналасына орманды белдеу отырғызуды ұсынды. Бұл жоба «Жасыл белдеу» деп аталып, астананың іші мен оның маңайындағы аймақтарды абаттандыруға бағытталды.

Отырғызыла бастаған жасыл желектерді, кейіннен ауаны тазартуға, қаланы шаңды дауылдар мен желден құтқаруға көмектесетін үлкен орман аймағына айналдыру міндетін қойды. Бүгінде бұл техногендік оазис 15 мың гектарға жуық алқапты алып жатыр. Ал, елорданы қоршай жатқан «жасыл белдеудің» жалпы аумағы 90 мың гектарға жақындаған. Тіпті, бұл аумақ кейбір мемлекеттердің жер көлемінен асып түскен. Мысалы, Сингапур (728,3 шаршы шақырым), Бахрейннің (765,3 шаршы шақырым) жер аумағынан да үлкен.

Нұр-Сұлтан қаласының әкімі Алтай Көлгіновтың мәліметінше,бүгінде «жасыл белдеу» аумағында 9,6 миллионнан астам ағаш пен 1,8 миллионға жуық бұта өседі. Биыл тағы 900 мың көшет отырғызу жоспарлануда. Мұнда қарағай, шырша, емен, акация, үйеңкі, қарақат бұталары, алма ағаштары, ұсақ жапырақты шегіршін, көде, бозтеректер, талдар, қайың мен қарағаш және тағы басқалары өсірілуде. Осындай алуан түрлі ағаштар қазақстандық астананың айналасындағы орманды алқапты өзінше ерекшелейді, себебі бүкіл Орталық  Азияда мұндай алуан түрлі флораның бір орманда жинақталуы кездеспейді.

Сонымен қатар, орман фаунасын дамыту да қарқынды жүзеге асырылуда. Құстардың, соның ішінде қырғауыл санын көбейту үшін фазанарийді кеңейту және қайта құру жұмыстары жүргізілген. Бұл қырғауыл санын жылына 2 мың құсқа дейін арттыруға мүмкіндік береді. Қырғауылдарды өсіру – зиянкестерден, жәндіктерден қорғаудың биологиялық әдісі, сондай-ақ, қырғауылдардың тіршілік ету ортасының кеңеюіне ықпал етеді. Сонымен бірге, «жасыл белдеу» аумағында елік, қоян, түлкі, борсық, тиін, кейде бұғылар кездесіп, қарсақ, кекілік сынды құстардың да түр-түрі тіршілік етеді.

Елбасы бұнымен тоқтамады. «Біздің негізгі мақсатымыз – Астананың орманын Ақкөлмен қосып, одан әрі қарай Бурабайға дейін өсіру», – деген талап қойды. Сондай-ақ, Н.Назарбаев «жасыл белдеу» жобасын республиканың  барлық  өңіріне  енгізу қажеттігін айтты. Бас қала секілді, өзге аймақтардың айналасы жасыл-желекпен көмкерілсе, экология да жақсара түседі. Статистика бойынша, ұлан-ғайыр жеріміздің тек 5 процентке жуығын ғана орман алқабы алып жатыр. Айта кетейік, елорда үшін ендігі міндет – жасыл белдеуді Бурабай аймағына дейін жеткізу. Демек, бұл бағыттағы жұмыстардың қарқыны тоқтамайды, керісінше артады деген сөз.

2022 жылға дейін жасыл желек аумағын 100 мың гектарға дейін жеткізу жоспарлануда.

Орман алқабының бірден бой алып, жайқалып өсіп кетпеуіне де себеп бар. Тіпті, Арқа жеріне алғашқы ағаштарды отырғызу үшін ол жер екі жыл бойы қазылып, дайындалған, өйткені, Сарыарқаның топырағы құрғақ әрі 30 сантиметр тереңдікке дейін тұз басып жатыр. Бастапқыда өңір-өңірден, шет мемлекеттерден әкелінген ағаш түптері жылыжайда өсіріліп, барынша көп күтімді қажет еткен. Ал қазір түптер 20 жыл бұрын отырғызылған ағаштардан алынып, көбейтіліп жатыр. Бұндай нәтижеге жеткендегі басты себеп – басталған істі Елбасының жіті назарында және бақылауда ұстауы. Жыл сайын орман алқабын тікұшақпен тексеріп, кейінгі жылдары орманды фаунамен толтыруға, оның ішінде орманға қырғауыл ұшыруды да әдетке айналдырғаны.

   Қазақта «Жерге жасаған жақсылық жерде қалмайды» деген керемет сөз бар. Нұрсұлтан Әбішұлының ұстаған қағидасы да осы. Мысалы, жасыл белдеудің арқасында ауа температурасы төмен түсуі және  қыста болатын аязды күндер жиілігі төмендеп, түнде азынап тұратын ызғарлы суық азайып келеді. Бір жағынан, астананың климаты жаһандық процестердің әсерінен өзгеріп отырса, екінші жағынан қарқынды дамып келе жатқан қала мен оның айналасындағы жасыл белдеу жергілікті климатты қолайлы жаққа қарай өзгертуде.

Сондай-ақ, елордадағы желдің орташа жылдамдығы да біртіндеп төмендеп барады. 1998 жылға дейінгі кезеңмен салыстырғанда, соңғы жылдары шаңды дауылдардың жиілігі үш есеге (жылына 15-тен 5 жағдайға дейін), ал боран бір жарым есеге (38-ден 22 күнге дейін) және тұманды күндер (35-тен 21-ге) дейін азайған.Сонымен қатар, елорда аумағында жаңбырсыз кезеңдердің ұзақтығы қысқарып, жауын-шашынның жылдық мөлшері біртіндеп артып келеді. Осы өзгерістердің барлығы астананың  климатын ондағы тұрғындар үшін жағымды ете түсуде.

Орманның ішінде алғаш отырғызылған ағаштардың биіктігі 20-25 метрге көтерілген. Бұл, біріншіден, халықтың демалатын жері болса, екіншіден, жазда ыстықтан сая, қыста желден қорғайтын қалқан болмақ. Алдағы жылдары Астана орманын  Бурабай автожолы бойымен жүргізіп, Бурабай орманына қосу жоспарлануда. Жоба жүзеге асса, бұл орман жолақты жасыл белдеу Орталық Азияда баламасы жоқ жасанды орман алқабына айналуы мүмкін.

Жалпы, Қазақстанның орман алқабы 5 пайызды құраса, дүниежүзі бойынша орманды алқап құрлық бетінің 1/3 бөлігін алып жатыр. Бұл 4,06 млрд гектарды құрайды. Басқаша айтқанда, Жердің әр тұрғынына шамамен 0,52 гектар орманнан келеді. Әлемдегі ормандардың жартысынан көбі (54%) тек бес елде орналасқан: Ресей Федерациясы, Бразилия, Канада, Америка Құрама Штаттары және Қытай. Әр мемлекеттегі орман алқабы көрсеткішін бөлек қарастырсақ:

Ресей Федерациясы – 815 миллион гектар – 20%;

Бразилия – 497 миллион гектар – 12%;

Канада – 347 миллион гектар – 9%;

АҚШ – 310 миллион гектар – 8%;

Қытай – 220 миллион гектар – 5%;

Қалған мемлекеттер 1870 миллион гектар – 46%.

Барлық ормандардың 30 пайызы негізінен өндірістік мақсатта қолданылады. Дүниежүзінде, шамамен, 1,15 млрд га ормандар бірінші кезекте сүрек (древесина) және орманның ағаштан басқа өнімдері үшін қолданылады. Сіз ағаштан киім киіп жүргеніңізді білесіз бе? Байқамаған болуыңыз да мүмкін, бірақ соңғы жылдары осы ағаш сүрегі тоқыма өндірісі мен балаларға және үлкендерге арналған үй киімдері өндірісінде алғашқы орынға шыққан. Ағаш сүрегінен мата табиғи жолмен жасалатын болғандықтан, денеге аллергия бермейді, ауа өткізгіш және жібек, атлас сынды маталардан бағасы едәуір қолжетімді. Сондай-ақ, ағаш сүрегі екі қайтара өңдеуге келетін материал. Тіпті, Еуропада экологияны қолдау мақсатында әйнекті де ағаш сүрегінен жасап шығару жолдары іздестірілуде. Жалпы, жылдан-жылға адамдардың көбі табиғатқа жанашырлықпен қарауды үйреніп келеді. Мұнайдан бәрі жасалғанымен, одан қалатын қалдық та көп. Қaлдықтaрды екінші қaйтaрa өңдеу экoнoмикaлық тиімді құбылыc. Әcіреcе, мaкулaтурaны өткізу aрқылы 20 aғaштың өмірін caқтaп қaлуғa бoлaды. Aл aғaш тaзa aуa кепілі екенін де ұмытпaғaнымыз aбзaл.

Қaзaқcтaндa бір aдaм жылынa 140 киллoгрaмм қaғaз жұмcaйды. Бір ғaнa aдaмның бір жылдық қaғaзы үшін биіктігі 8 м, диaметрі 14 cм бoлaтын 4 aғaш кеcіледі. Aл ocындaй aғaштaрды өcіру үшін кем дегенде 20 жыл уaқыт қaжет.

Қaғaзды мaкулaтурaдaн дaйындaу электр энергияcын үнемдеуге де cептігін тигізеді. Жылынa 9 млн тонна мaкулaтурaны пaйдaлaну 15018 млн ккaл электр энергияcын үнемдеуге мүмкіндік береді. Оcының aрқacындa үнемделген электр энергияcынa қocымшa 8-9 млн тoм кітaп шығaрca бoлaды.

Орман тақырыбының келесі бір өзекті мәселесі – оны өрттен қорғау. 2015 жылы тропикалық белдеудің 98 миллион гектарға жуық орманы өрттен зардап шекті, сол жылы  орман алқабының шамамен 4 пайызы өрттен жойылды.Десек те, қуантатын бір жайт – әлемдегі орман алқабының 93 пайызы (3,75 млрд. га) өздігінен табиғи жаңартылатын ормандарға жатады.

Еуропа ғалымдарының зерттеуінше, дүниежүзіндегі халықтың саны тұрақты өсіп отырған уақытта, ғаламшардағы адамдардың көпшілігі өмірінің белгілі бір кезеңінде халық тығыз орналасқан қалалық жерде өмір сүру ықтималдығы өте жоғары. Сондықтан, ғалымдар денсаулықты сақтау үшін қалалардың жасыл желекке айналуына қол жеткізу аса маңызды деп санайды.

Шығыс Англия университетінің зерт-теулері бойынша қалалардың жасыл желекке орануы II типті қант диабеті, жүрек-қан тамырлары аурулары, мезгілсіз өлім, мезгілсіз босану, стресс және қан қысымының жоғарылау қаупін төмендетеді. Осы аурулардың бірқатары Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының тіркемесінде көрсетілгендей, әлемдегі өлім-жітімнің негізгі 10 себебі болып табылады.

Біріккен Ұлттар Ұйымының мәліметтері бойынша, 2030 жылға қарай әлем халқының 60%-ы қалаларда, ал әрбір үшінші тұрғыны жарты миллионнан астам халқы бар қалада тұратын болады. Халық тығыздығының артуы үй тұрғызу үшін ағаштарды шауып, жер босату дегенді білдіреді. Бұл қалалық ландшафттарды одан әрі тартымсыз етіп, ауыл мен қала өмірінің арасындағы алшақтықты арттыратын болады. Эстетикалық сипаттан басқа, қалалар ластану, түтін және температураның көтерілуі сияқты үлкен проблемаларға тап болады. Ғалымдар бұл мәселелердің шешімі – өсімдіктер мен ағаштарда деп санайды. Сондай-ақ, урбанистер аталған мәселенің заманауи шешімі – жаңа салынған үйлердің шатырлары мен қабырғаларына өсімдік, ағаш отырғызылып салынуы керек деп есептейді.

Париж астанасының мэрі Анн Идальго 2020 жылы «қалалық орман» құрғанын мәлімдеді. Билік қаладағы температураның көтерілуіне қарсы бағытталған қаланың төрт бөлігінде «балғындық аралдарын» құруда.Басшылық 2030 жылға қарай Париждің 50%-ы жасыл желекке оранады деп жоспарлаған. Бұл мәселені шешу үшін билік бос жатқан әрбір сантиметрді қарастырып, соның ішінде үйлердің шатырына да ағаш отырғызуды қолға алмақ.

Сол сияқты Ұлыбританияның үкіметі қалаларға көбірек ағаш отырғызуды міндеттеген. Былтыр жарияланған 10 миллион фунт стерлинг жоспарына сәйкес Лондоннан Шотландияның Абердин қаласына дейін 130 000 ағаш отырғызылмақ.

ҚР ЭГТРМ басшысы М.Мырзағалиевтің айтуынша, Қазақстан орман алқабы аз мемлекеттердің қатарына жатады. Орман қорына жататын жерлердің жалпы көлемі 30 млн га құрайды және республикамыздың 11%-ын алып жатыр. Ең көп орманды алқаптар – Қызылорда, Жамбыл облыстарында. Ол жерлерде негізінен сексеуіл өседі. Сонымен қатар, балқарағай, майқарағай, самырсын және шырша сияқты аса құнды ағаш түрлерінің қорлары Шығыс Қазақстан мен Алматы облыстарында шоғырланған.

Қазақстан Президенті биыл қыркүйек айындағы Жолдауында елді ауқымды көлемде көгалдандыру мақсатында орман қорында 5 жыл ішінде 2 млрд ағаш отырғызуды және елді мекендерде 15 млн ағаш отырғызуды тапсырды.   Осыған байланысты уәкілетті министрлік облыс әкімдіктерімен бірлесіп тиісті жұмыстар жүргізіп жатыр. Қазіргі таңда өңірлер бойынша ағаш отырғызу көлемі анықталған.   Мәселен, әкімдіктер табиғат және орман алқаптарын қорғау мекемелерінің күшімен 464 мың гектар аумақта 1,1 млрд ағаш отырғызатын болады. Барынша көп мөлшерде ағаш отырғызу Түркістан, Қызылорда және Жамбыл облыстарында жоспарланып отыр. Бұл ретте аталған мөлшердің негізгі үлесі сексеуіл отырғызу арқылы жүзеге асырылады. Оның ішінде Арал теңізінің құрғап қалған бөлігінде де осы жұмыстар атқарылмақ. Ал республиканың орталық өңірлерінде  қарағай, шырша, қайың сияқты негізгі орман құраушы тұқымдарға жататын ағаштар отырғызылатын болады.

Көріп отырғандарыңыздай, Жер Ана – Табиғатты аялау әлемнің түкпір-түкпірінде қарқынды жүргізіліп жатқан маңызды іс-шаралардың бірі. Соның қатарында Елбасы бастамасымен жазық далада жасыл желекті заманауи қала тұрғызу  еңбегін айтпай кетуге болмайды. Ата-бабамыз «ұрпаққа мал қалғанша тал қалсын» деген асыл ұғымға сенген.

Жасыл белдеумен оранған астанамыз – әлемнің экологияны сақтау бойынша жобасына қосқан үлесі біршама деп білуіміз қажет. Сондай-ақ, осы орман өсіру үрдісін еліміздің әр өңірінде сондай қарқынмен жүзеге асырса, Маңғыстауда жылқылар аштан қырылып, түйелер картон жемес пе еді?.. Десе де, орман өсіру басқаның міндеті екен деп қарап отырмауымыз керек. Талаптансаң тал-терек түгілі, бүтіндей бір орман жайқалтуға болады.

Аяулым САЛЫҚЖАНОВА

 

6776 рет

көрсетілді

62

пікір

Біздің Telegram каналына жазылыңыз

алдымен сізді қызықтыратын барлық жаңалықтарды біліңіз

ПІКІР ҚАЛДЫРУ

Сіздің электронды пошта жарияланбайды. Қатарды міндетті түрде толтырыңыз *

Kxlxrz

03 Мамыр, 2022

viagra 50mg uk - <a href="https://bestusasild.com/">viagra 100mg</a> order generic sildenafil 50mg

Nnlspi

08 Мамыр, 2022

order prednisolone 20mg sale - <a href="https://cialisxb.store/">order tadalafil 40mg online cheap</a> order cialis 10mg pill

Gjmvgm

10 Мамыр, 2022

augmentin 1000mg pill - <a href="https://flagylgn.store/">tadalafil 10mg over the counter</a> cialis 10mg usa

Irwfqs

13 Мамыр, 2022

order bactrim generic - <a href="https://bactrimx.store/">buy generic bactrim 480mg</a> sildenafil for men over 50

Vdgbfj

15 Мамыр, 2022

buy cephalexin 125mg pills - <a href="https://xerythromycin.store/">erythromycin for sale online</a> purchase erythromycin generic

Vymxle

17 Мамыр, 2022

sildenafil 50mg us - <a href="https://stromectolx.store/">ivermectin price uk</a> ivermectin 3mg tablets

Mgoobf

19 Мамыр, 2022

rhinocort allergy spray - <a href="https://tadalafde.com/">oral cialis 20mg</a> cost disulfiram 250mg

Yxmtnp

20 Мамыр, 2022

buy generic cefuroxime 500mg - <a href="https://cefuroximex.store/">buy ceftin pill</a> cialis 20mg price

Etywno

24 Мамыр, 2022

amoxil 1000mg over the counter - <a href="https://zithromycinc.store/">azithromycin 250mg over the counter</a> levitra tablet

Mtwnhu

25 Мамыр, 2022

ivermectin 0.5 - <a href="https://ivermectinx.store/">ivermectin purchase</a> order levitra 10mg pill

Lafbyf

26 Мамыр, 2022

order doxycycline 200mg sale - <a href="https://clomidg.store/">order clomid 50mg online</a> order cialis pill

Uqeuwo

28 Мамыр, 2022

buy tadalafil 20mg sale - <a href="https://erectplls.com/">cheap generic tadalafil</a> brand modafinil 200mg

Oipcus

30 Мамыр, 2022

order deltasone 40mg pill - <a href="https://edpill.store/">buy best erectile dysfunction pills</a> isotretinoin 40mg drug

Maqryx

31 Мамыр, 2022

buy amoxil 1000mg without prescription - <a href="https://amoxill.store/">amoxil pills</a> sildenafil tablets

Sfudpx

02 Маусым, 2022

buy generic prednisolone 20mg - <a href="https://neurontinx.store/">gabapentin 800mg pill</a> sildenafil ca

Pzwccl

03 Маусым, 2022

purchase furosemide sale - <a href="https://ivermecptin.com/">stromectol lotion price</a> ivermectin 3 mg tabs

Gsmrez

06 Маусым, 2022

order generic glucophage - <a href="https://metforminx.store/">glucophage 1000mg over the counter</a> cost amlodipine

Nyrwsx

08 Маусым, 2022

purchase lisinopril pills - <a href="https://atenololxp.com/">oral tenormin 100mg</a> order tenormin 50mg generic

Gvhypt

13 Маусым, 2022

cheap synthroid - <a href="https://chloroquinedi.com/">plaquenil order</a> buy plaquenil 400mg

Chucjw

14 Маусым, 2022

purchase tadalafil sale - <a href="https://sildefix.com/">female viagra</a> buy sildenafil 150mg pills

Ikkguc

16 Маусым, 2022

buy prednisone 40mg generic - <a href="https://orlistati.store/">xenical 60mg without prescription</a> amoxil 1000mg cost

Ytooxn

17 Маусым, 2022

diltiazem over the counter - <a href="https://prednisolones.com/">purchase prednisolone online cheap</a> cost gabapentin 600mg

Vdzeqn

18 Маусым, 2022

furosemide 40mg tablet - <a href="https://doxycycliner.com/">purchase doxycycline generic</a> brand doxycycline

Lmlqki

19 Маусым, 2022

buy cenforce sale - <a href="https://cenforcer.com/">order cenforce 50mg pills</a> order generic domperidone 10mg

Ngsmka

21 Маусым, 2022

buy sildenafil 100mg - <a href="https://rtadalafil.store/">cialis buy online</a> brand name cialis

Vpvqub

22 Маусым, 2022

order modafinil 100mg generic - <a href="https://rbudesonide.com/">order budesonide for sale</a> buy budesonide online cheap

Qnesnq

24 Маусым, 2022

accutane ca - <a href="https://ramoxicillinp.com/">buy amoxil for sale</a> tetracycline 500mg generic

Jczjqp

25 Маусым, 2022

cyclobenzaprine online - <a href="https://rpropranolol.com/">inderal order</a> cost inderal

Ziekhz

27 Маусым, 2022

clopidogrel us - <a href="https://rclopidogrel.com/">plavix tablet</a> metoclopramide buy online

Iusvww

29 Маусым, 2022

losartan 50mg price - <a href="https://losartann.com/">order losartan 50mg online cheap</a> buy phenergan for sale

Sntsrk

01 Шілде, 2022

buy levaquin pill - <a href="https://dutasterider.com/">avodart 0.5mg pills</a> order cialis 5mg for sale

Iykaiv

03 Шілде, 2022

cialis for daily use - <a href="https://rtamsulosin.com/">buy flomax 0.4mg pills</a> flomax 0.4mg without prescription

Bqhzvm

06 Шілде, 2022

order generic zofran - <a href="https://spironolactoner.com/">cost spironolactone 100mg</a> buy valtrex

Tctwxv

08 Шілде, 2022

purchase finasteride online cheap - <a href="https://ampicillinmd.com/">ampicillin 500mg cost</a> purchase cipro without prescription

Mrrtyc

09 Шілде, 2022

buy flagyl generic - <a href="https://cephalexinl.com/">cephalexin price</a> cephalexin 125mg pills

Cpzlyx

10 Шілде, 2022

sildenafil generic - <a href="https://trazodonel.com/">order desyrel sale</a> viagra 25 mg

Bzxukz

12 Шілде, 2022

natural pills for erectile dysfunction - <a href="https://sildende.com/">sildenafil generika</a> viagra 100mg kaufen ohne rezept

Smkvcw

13 Шілде, 2022

order prednisone 5mg without prescription - <a href="https://rprednisone.com/">buy prednisone for sale</a> prednisolone 10mg tablet

Zkudqo

15 Шілде, 2022

buy gabapentin 100mg generic - <a href="https://gdoxycycline.com/">doxycycline 200mg pills</a> ivermectin 0.5 lotion

Ndbwwz

18 Шілде, 2022

baricitinib over the counter - <a href="https://lisinoprilf.com/">order lisinopril 10mg sale</a> purchase lisinopril

Ydmbza

19 Шілде, 2022

cost omeprazole <a href="https://methylpre.com/">medrol 16mg tablets</a> methylprednisolone price

Rahjwl

19 Шілде, 2022

website to write essays <a href="https://pregabalp.com/">buy lyrica 75mg</a> clarinex sale

Pljoel

20 Шілде, 2022

oral priligy 30mg <a href="https://levothyroxins.com/">buy synthroid 150mcg pills</a> zyloprim 100mg ca

Scxhad

21 Шілде, 2022

buy sildenafil 50mg online cheap <a href="https://edtadalp.com/">tadalafil pills</a> buy tadalafil pill

Svkuud

23 Шілде, 2022

buy ezetimibe sale <a href="https://edbestplls.com/">buy ed meds online</a> purchase motilium without prescription

Vqqqbb

25 Шілде, 2022

cost flexeril <a href="https://clopidogrely.com/">order clopidogrel 150mg pills</a> plavix tablet

Qvusfs

26 Шілде, 2022

buy generic methotrexate 10mg <a href="https://viapillsfs.com/">viagra brand</a> reglan uk

Uycydg

27 Шілде, 2022

buy sildenafil 50mg generic <a href="https://edpillsfs.com/">sildenafil brand</a> deltasone 5mg over the counter

Ayfgok

29 Шілде, 2022

order accutane 10mg <a href="https://aurograpl.com/">buy sildenafil 100mg for sale</a> buy aurogra without prescription

Vbdeso

30 Шілде, 2022

buy sildalis generic <a href="https://estracpl.com/">cost estradiol</a> losartan online order

Ocrruw

02 Тамыз, 2022

tadalafil brand name <a href="https://levofloxacinl.com/">levaquin 250mg brand</a> purchase avodart

Jjtbao

03 Тамыз, 2022

ranitidine 150mg uk <a href="https://tamsulosinl.com/">order flomax 0.2mg sale</a> buy flomax 0.2mg without prescription

Fxphxg

04 Тамыз, 2022

order ondansetron 4mg generic <a href="https://valtrlx.com/">valtrex 500mg over the counter</a> finasteride online

Wilhuv

06 Тамыз, 2022

diflucan usa <a href="https://ampicillinsx.com/">ampicillin price</a> viagra 200mg price

Zquhmx

07 Тамыз, 2022

order tadalafil 20mg pill <a href="https://provipill.com/">provigil price</a> real viagra

Ljeuuw

09 Тамыз, 2022

azithromycin 500mg tablet <a href="https://stromectolel.com/">stromectol pills for humans</a> buy metformin 1000mg without prescription

Mbqlam

10 Тамыз, 2022

order flagyl 400mg sale <a href="https://flaglp.com/">order metronidazole online cheap</a> metformin sale

Cskdkl

11 Тамыз, 2022

brand cleocin <a href="https://erythromycinln.com/">buy erythromycin pills</a> budesonide ca

Kwgvyw

14 Тамыз, 2022

genuine viagra <a href="https://ctadalafilc.com/">cialis 10mg ca</a> cialis tablet

Xjpihg

15 Тамыз, 2022

ivermectin cream uk <a href="https://tretinoinsp.com/">purchase retin without prescription</a> order retin generic

Lrdwew

17 Тамыз, 2022

buy tadalafil without prescription <a href="https://buytadacips.com/">tadacip online</a> purchase voltaren pill

Sldhhn

18 Тамыз, 2022

oral indocin 50mg <a href="https://cefiximes.com/">order suprax 100mg generic</a> order trimox 250mg online cheap

URKER №6

30 Маусым, 2022

Жүктеу (PDF)

Редактор блогы

Жаңабек ШАҒАТАЕВ

«Үркер» журналының Бас редакторы