Мақалалар

IMG

«Үркер» журналы өз оқырманын тағы да қуантпақшы…

   

11115933_399047356941938_703492172_n    Қуандық ТҮМЕНБАЙ,

«Үркер» журналының Бас редакторы,

Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты.

Біздің қазақ әдебиеті де кемеліне келген кезеңде «Үркер» атты әдеби журналдың тұсауын 2008 жылы кескен болатын. Алайда, түрлі себептерге байланысты аталған басылым 2009 жылдан бастап жастардың әдеби-мәдени, қоғамдық-саяси басылым болып жаңа мазмұнда оқырманға жол тартты. Тақырып ауқымы барынша кеңейді.

Екінші жартыжылдықтан бастап біз өз оқырмандарымызға жас қалам иелерінің шығармашылығынан бөлек руханият, өнер мәселелеріне қатысты қызықты материалдар беріп отырамыз. Сосын жас қаламгерлердің шығармашылығына арналған сараптама жұмыстарын жүргіземіз деп жоспарлап отырмыз. Яғни, жастар шығармашылығына арналған әдеби сын айдарының аясын кеңейтеміз. Жас зерттеушілердің ғылыми ізденістеріне де  зор мүмкіндік болмақ.

Шығармашыл жастарды және өз замандастарының үнпарағына құрмет танытар жастарды өздеріне арналған төл басылымдарымен бірге бола береді деп үміттенеміз.

 

Қуандық ТҮМЕНБАЙ, жазушы: Бар шындығымды айтып тауыса алғам жоқ


«Үркер» журналының бас редакторы Қуандық Түменбай «Дала мен қала» газетіне сұхбат берді. Сұхбатта  Қуандық Ералыұлы өз шығармашылығы, «Үркер»  жастар журналының тыныс-тіршілігі, бүгінгі әдебиет пен сын мәселесі төңірегінде және оқырмандардың көкейінде жүрген басқа да сұрақтарға жауап берді. 

Ізгілік

Қуандық Түменбай

Ізгіліктің үлкен-кішісі жоқ. Бұл бір арнадағы бір мағыналы сөз. «Қазақ тілінің түсіндірме сөздігіне» үңілсек, бүй дейді: «Ізгілік зат. Жақсылық, адалдық, ардақтылық». Демек, жақсылық пен адалдыққа бой ұрсаң ардақты атың қалады. «Лағнет атқыр шайтанға қарсы мұсылман баласын берік қорғайтын қорғандар бар. Бірінші қорған — адалдық» дейді мұсылмандык хадисі. Оның да түп-төркінінде ізгілік жатыр.

Кедейшілік

Қазақта «Қу кедейшіліктен құтыла алмадық қой» деген сөз бар. Бұл – ескі сөз. Кедейшіліктен еңбекпен құтылған талайды көрдік. «Еңбек етсең ерінбей, тояды қарнын тіленбей» – соның көрінісі.

Таралым деген тауқымет… (көзбояуы жоқ көріністер)

Сарша тамыздың сәнi кетiп, қыркүйек қылаң берiп, жапырақ бiткен сарғыш түске бояла бастағанда газет-журнал редакцияларында да бiр әбiгер басталады. Тiл ұшына таралым (тираж) деген тобықтай түйiн оралып, «Былтыр қалай едiк, биыл қалай болар екенбiз?» деген әңгiмелер жиi айтылып қалады. Тiптi, бiр партия ел билеп, нан қымбаттағалы былтырғымыздан айрылып қалмасақ екен деген күдiк БАҚ басшыларының жүрегiн зуылдатып, әбiгерге салатын сәттерi де аз емес. Сосын қазанның қара желi басталғанда өкпек желдiң өтiнде әркiм таныс-бiлiсiн сағалап, тамырын басып, таралым жайын таразылауға шабаданын қолға ұстап жолға шығады. Мұндайда әркiм «өз туған жерi – Мысыр шаһарын» бетке алады. Өйткенi, атамекенiңнiң адамдары «бет көрсе, жүз ұялады» деп сөзiңдi сыйлап, қолынан келгенше томсармай жылы қабақпен қарсы алып, шығарып салады.

Қара сөздің қамқоры еді

1963 жылы Сыр бойындағы кетпен ұстаған диқан ауылды қатты алаңдатқан бір суық сөз естілді. Оқиға негізінен Америкада болғанмен біздің мың түтіні бар еңбекші ауыл әбіржіп, ақсақалдар отырған жерде белгісіз болжам айтып, қара сақалдарға тіршілікте қия кетер қақтығыстардың да бар екендігін тәптіштеп, түсіндіріп жатты. «Обал болды-ау, бала-шағасы бар шығар» деп, шоқша сақалын бір сипап, ащы насыбайды ерін астына тастап жіберген атамның сөзі әлі есімде. Біз мектеп есігін енді ашқан сары ауыз балапанбыз, үлкен саясатты «кәзит» оқып, радио тыңдағандардың аузына қарап естиміз. Сөйтсек, Американың 35-ші Президенті Джон Кеннедиді талтүсте біреулер атып кетіпті.

Қайтқанда

Иманжүсіп Құтпанұлы кім еді? Ол – азаттық аңсаған азамат, осы жолда күн мен түн ат жалын құшқан есіл ер. Қара жолда көрген ел қайғысы оның көкірегінен ән болып құйылды, зорлыққа қарсы күреске шықты. «Қазақ әдебиеті» энциклопедиясындағы «зорлыққа қарсы күреске шықты» деген бір ауыз сөз оның күрескерлік рухы мен шығармашылық болмысын алға тартып тұр. «Бар қатыны Қыпшақтың ұл туса да, Тумайды енді қайтіп Иманжүсіп» деп шырқап кеткен оның өлеңдері ҚР ҒА кітапханасының сирек қолжазба қорында сақтаулы. 150-ге толып отырған бабамыздың қуғын-сүргінге толы өмірінің бір көрінісін бейнелейтін новелланы назарларыңызға ұсынып отырмыз.